Auteursrecht - Advies-balie

de Advies-balie
voor (juridisch) advies en praktische ondersteuning
Ga naar de inhoud

Hoofdmenu:

Auteursrecht

Foto's en plaatjes voor je website? Let op!
Auteursrecht (en portretrecht) uitgelegd & tips om aan beeldmateriaal te komen

Een website, nieuwsbrief of mailing zonder foto's of plaatjes oogt saai en nodigt niet uit tot lezen. Beeldmateriaal voegt iets toe aan de tekst en maakt de website, het artikel of nieuwsbrief aantrekkelijker. Bloggers, vloggers en andere social media fanaten schrijven of plaatsen dagelijks berichten op het World Wide Web. Van communicatie-experts tot de plaatselijke middenstander die te horen heeft gekregen 'iets' met social media te gaan doen; tegenwoordig wordt er door iedereen gebruik gemaakt van social media en andere vormen om reclame te maken voor een product, organisatie of dienst. Een tekst is vaak nog redelijk makkelijk en snel te (laten) schrijven, maar waar haal je het beeldmateriaal voor het je betreffende artikel, blog of site vandaan? En als je een plaatje of foto gevonden hebt mag je dat dan ook gebruiken?

Het lijkt eenvoudig; op Google een zoekterm invullen, klikken op beeldmateriaal en vervolgens pagina's met allerhande foto's en illustraties als resultaat. Maar helaas, de gevonden foto's of plaatjes mag je niet zomaar van het internet plukken en voor je eigen website of drukwerk gebruiken. Op foto's en plaatjes rust auteursrecht (ook wel 'copyright' genoemd). Het is verstandig (zeker met het oog op mogelijke claims van de rechthebbende) om rekening te houden met het auteursrecht.

Wat is auteursrecht?
Artikel 1 van de Auteurswet  geeft een omschrijving van auteursrecht: 'Het auteursrecht is het uitsluitend recht van de maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij de wet gesteld.'

De maker hoeft auteursrecht nergens aan te vragen of te registreren, auteursrecht ontstaat vanzelf. Op het moment dat de foto de tekening of bijvoorbeeld het schilderij gemaakt is heeft de maker daar automatisch het auteursrecht op. Auteursrechten kunnen overgaan op iemand anders. Dit kan doordat de maker zijn auteursrecht verkoopt of bijvoorbeeld doordat het na de dood van de maker in handen komt van de erfgenamen. Degene met het auteursrecht wordt auteursrechthebbende genoemd.

De auteursrechthebbende beschikt over drie exclusieve rechten m.b.t. zijn werk:
1. Het alleenrecht om het beschermde werk openbaar te maken.
2. Het alleenrecht om het te verveelvoudigen.
3. De persoonlijkheidsrechten.

Openbaar maken kan bestaan uit het plaatsen van een foto in een brochure, op een website of iets dergelijks. Verveelvoudigen is het maken van identieke exemplaren van een werk, bijvoorbeeld door het kopiëren van een foto of door het branden van een kopie van een cd. Het recht om het beschermde werk openbaar te maken en het recht om het werk te verveelvoudigen worden ook wel exploitatierechten genoemd.

Naast het exploitatierecht krijgt elke maker van een recht ook persoonlijkheidsrechten (ook wel 'morele rechten' genaamd) die de reputatie van de auteur beschermen. Deze rechten houden in dat de maker recht heeft op naamsvermelding en het recht zich te verzetten tegen de aantasting van het werk. Persoonlijkheidsrechten zijn, i.t.t.  de exploitatierechten niet overdraagbaar. Wel kan er eventueel afstand worden gedaan van een deel van de persoonlijkheidsrechten (een fotograaf kan bijvoorbeeld afspreken dat er bij gebruik van de foto geen naamsvermelding onder de foto geplaatst hoeft te worden).

Als je geen toestemming hebt van de auteursrechthebbende om een door hem/haar gemaakte foto voor je eigen site of uitgave te gebruiken dan kan de rechthebbende zich tegen inbreuk op zijn intellectueel eigendomsrecht verzetten. Ook in het geval een bepaalde foto overal gratis te vinden is en andere sites dezelfde foto gebruiken. De rechthebbende kan via de rechter verder gebruik en/of verspreiding van het werk verbieden en/of een vergoeding vragen voor de geleden schade.

Auteursrecht ontstaat automatisch
Een auteursrechthebbende hoeft er niets voor te doen om zijn werk te beschermen. Toch zijn er rechthebbenden die hun naam bij het gemaakte werk vermelden, veelal in de vorm van een zogenaamde 'copyright notice'. Te herkennen aan het copyright teken: © (meestal gevolgd door jaartal en naam van de maker).

Het recht om een foto ergens voor te gebruiken dient dus met toestemming van de maker te gebeuren. Als je een foto (die je bijvoorbeeld hebt gevonden via Google of via een andere website) wilt gebruiken voor plaatsing op je website of brochure dan kan dat alleen als je toestemming hebt gekregen van de rechthebbende. Vaak zal er voor gebruik van de foto een financiële vergoeding worden gevraagd. De hoogte van die vergoeding hangt af van het gebruik.

Sommige foto's worden aangeboden met een open licentie (de Creative Commons licentie). Hierbij houdt de rechthebbende wel alle rechten als maker, maar kan de fotograaf bijvoorbeeld bepalen dat anderen zijn werk vrij mogen gebruiken of met anderen mogen delen, zolang het gebruik niet commercieel is en zijn naam erbij wordt geplaatst. Bij sommige CC licenties is het zelfs mogelijk om het werk te bewerken (al geldt dan ook dat het bewerkte resultaat ook weer met een CC licentie moet worden aangeboden). Meer informatie over Creative Commons is te vinden op de website van Creative Commons Nederland.

Zelf foto's maken
Zelf foto's maken als illustratie bij je artikel of om je website aantrekkelijk te maken is het meest eenvoudig. Als je echter foto's gaat maken waar je personen herkenbaar in beeld brengt dien je degene die herkenbaar op beeld verschijnt wel te vragen of hij/zij wil dat je een foto maakt en of je die foto mag gebruiken. De maker van het portret heeft namelijk wel het auteursrecht maar mag het portret niet zonder toestemming van de geportretteerde publiceren. Omgekeerd geldt dat de geportretteerde voor zichzelf en bekenden wel kopieën mag maken van de foto('s) en beperkt mag gebruiken voor publicaties maar dient daarbij wel de naam van de fotograaf te vermelden.  Als hij de foto wil gebruiken voor commercieel of ander gebruik dan heeft hij daarvoor toestemming nodig van de fotograaf.

Portretrecht
Iemand die herkenbaar op een foto staat afgebeeld kan zich in sommige gevallen beroepen op het zogenaamde 'portretrecht'. Het gaat daarbij niet alleen om het gezicht van de geportretteerde maar ook om de lichaamshouding, andere (lichamelijke) kenmerken, bepaalde attributen of de omgeving waaruit de identiteit van de persoon kan blijken. De wet maakt hierbij onderscheid tussen portretten die in opdracht zijn gemaakt en portretten die niet in opdracht zijn gemaakt. Als het portret in opdracht is gemaakt is voor publicatie altijd toestemming van de afgebeelde persoon nodig.

Als een portret niet in opdracht is gemaakt mag het in beginsel vrij gepubliceerd worden. Maar, als de afgebeelde persoon een 'redelijk belang' heeft om zich tegen publicatie te verzetten dan kan hij zich beroepen op zijn portretrecht. Een 'redelijk belang' kan een privacybelang zijn (bijvoorbeeld een foto van een kussend stelletje, terwijl de vrouw getrouwd is met een ander) of bijvoorbeeld een financieel belang (een portret van een bekende Nederlander gebruiken voor een reclamecampagne).

Of het gaat om een redelijk belang en of dat opweegt tegen het belang van de publicatie wordt door de rechter beslist. Iets wat bij de beoordeling door de rechter een rol speelt is de nieuwswaarde van de publicatie. Als een foto verschijnt bij een nieuwsbericht in de krant dan kan die foto gerechtvaardigd zijn door de nieuwswaarde ervan, ook al is de geportretteerde op de foto niet blij met het feit dat hij in de krant staat.

Een foto maken in de openbare ruimte en die publiceren zonder aan de geportretteerde personen om toestemming te vragen is toegestaan al dien je als maker van de foto altijd rekening te houden met belangen van de gefotografeerde personen. Als je twijfelt, vraag dan toestemming.

Stockfoto's
Als je zelf geen foto's kunt maken of plaatjes nodig hebt die niet zelf te maken zijn dan kun je een beroep doen op stockfoto's. Een stockfoto is een foto die een fotograaf via een stockbureau (beeldbank) verkoopt. Het gebruik van dit soort foto's is niet exclusief (de foto kan door meerdere personen worden gekocht). Een stockfoto mag onder voorwaarden gebruikt worden. De voorwaarden zijn afhankelijk van het gebruik en verschillen per beeldbank. Het is belangrijk die voorwaarden goed door te lezen voordat je een beeld koopt. Er kunnen beperkingen zijn op het gebruik, afhankelijk van de grootte, soort gebruik, gebruiksduur en geografische verspreiding.

Uiteraard kun je ook een fotograaf vragen om foto's voor je te maken en regel je vooraf dat je ze mag gebruiken voor het doel dat jij voor ogen hebt.
Wat kun je dus het beste doen als je foto's wilt gebruiken bij je teksten?
• Pluk nooit zomaar foto's van internet!;
• Wees creatief en teken, schilder, knutsel, borduur of fotografeer zelf;
• Ga op zoek naar stockfoto's en/of illustraties in beeldbanken (lees altijd de voorwaarden);
• Huur een professionele fotograaf in;
• Benader fotografen op foto communities en kijk of je afspraken kunt maken over het gebruik;
• Zoek op Internet naar creative commons foto's (let goed op het soort licentie).

Ben je fotograaf en heeft iemand je foto zonder toestemming gebruikt en wil je weten wat je kunt doen? Mail gerust: info@advies-balie.nl
Heb je een beeldmateriaal van een beeldbank gehaald en wil je zeker weten dat je die commercieel mag gebruiken? Mail gerust: info@advies-balie.nl
Ben je op zoek naar origineel beeldmateriaal? Ook dan kun je bij de Advies-balie terecht!

Terug naar de inhoud | Terug naar het hoofdmenu