Blogs - Advies-balie

Advies-balie
voor (juridisch) advies
en praktische ondersteuning
Ga naar de inhoud

Hoofdmenu:

Portretrecht en de AVG

Advies-balie
Gepubliceerd door in Algemeen ·
Tags: portretrechtAVG

Het portretrecht is een belangrijk privacyrecht. Het Nederlandse portretrecht is geregeld in de Auteurswet. Iemand die herkenbaar staat afgebeeld op een foto of andere kunstuiting kan zich verzetten tegen openbaarmaking van zijn portret. Onder herkenbaar wordt niet alleen het gezicht van de geportretteerde verstaan, maar ook lichaamshouding of de omgeving waarin de geportretteerde is afgebeeld kan een rol spelen. Een persoon die van de achterkant wordt gefotografeerd kan herkenbaar zijn. Ook in die gevallen is sprake van het portretrecht. Het portretrecht wordt geregeld in de artikelen 20 en 21 van de Auteurswet. Door de komst van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) is er op het gebied van portretrecht het een en ander gewijzigd.  

Hoe zit het?
Als je voor de invoering van de AVG (op 25 mei 2018) op je website of een ander communicatiemiddel een afbeelding met daarop een herkenbaar persoon publiceerde, diende je rekening te houden met het portretrecht van de geportretteerde (en uiteraard het auteursrecht van de maker).

Als er sprake was van een foto in opdracht dan moest de geportretteerde zelf toestemming voor publicatie geven. Als er geen toestemming was gegeven dan kon de geportretteerde bezwaar maken tegen het gebruik van de foto, en wel op twee gronden, namelijk op grond van een privacybelang of op grond van de verzilverbare bekendheid (financieel of commercieel portretrecht).

Als een portret niet in opdracht was gemaakt kon de geportretteerde zich met een beroep op een 'redelijk belang' verzetten tegen publicatie. Sinds de invoering van de AVG is het privacydeel uit het portretrecht gelicht en overgeheveld naar de AVG. Een portretfoto wordt gezien als een persoonsgegeven. Als de portretfoto gemaakt wordt om iemand te kunnen identificeren is het zelfs een bijzonder persoonsgegeven. Voor het maken en publiceren van een portretfoto heb je volgens de AVG een grondslag en een gerechtvaardigd doel nodig. Zonder deze twee zaken mag je persoonsgegevens niet zomaar verwerken of openbaar maken.

Een uitzondering op de bescherming van de privacy, zowel daar waar het de Auteurswet als de AVG betreft, geldt voor foto's die gepubliceerd worden met een journalistieke, wetenschappelijke, artistieke of literaire reden. In dat geval mogen portretfoto's gewoon gebruikt worden.

Portretrecht van werknemers
Ook een foto (of filmbeeld) die gemaakt is van een werknemer kan als een persoonsgegeven worden beschouwd. Dit heeft tot gevolg dat de foto (of film) niet gepubliceerd mag worden zonder de toestemming van deze werknemer. Daarbij is ook nog eens de AVG van toepassing, wat inhoudt dat de werknemer te allen tijde zijn of haar toestemming kan intrekken en dat hij/zij recht heeft de foto's te laten verwijderen uit de databestanden van de werkgever.

Je kunt met een werknemer (of bijvoorbeeld vrijwilliger of stagiair) een zogenaamde 'overeenkomst portretrecht' afsluiten, waarbij je vastlegt voor welke doeleinden de foto of film gebruikt mag worden) waarbij tevens wordt vermeld voor welke duur de toestemming geldt, of er sprake zal zijn van naamsvermelding en of de geportretteerde recht heeft op een vergoeding. Door zo'n overeenkomst af te sluiten doet de geportretteerde expliciet afstand van zijn of haar portretrechten, maar besef dat diegene daarmee geen afstand doet van zijn of haar rechten op grond van de AVG. Die rechten kunnen verstrekkende gevolgen hebben; als iemand namelijk niet meer afgebeeld wenst te worden en daarbij een beroep doet op de AVG, moet de werkgever dit honoreren, en de betreffende foto of de film(beelden) verwijderen.

Foto's van personen
Foto's en video's waarbij personen herkenbaar in beeld zijn, zijn zoals we hierboven al hebben uitgelegd persoonsgegevens. Als je beeldmateriaal wilt publiceren van een iemand van 16 jaar of ouder, dan moet diegene  daarvoor zelf toestemming geven. Is de geportretteerde jonger dan 16 jaar? Dan is  toestemming nodig van zijn of haar ouders.

Je moet, volgens de AVG, voor de publicatie van het beeldmateriaal kunnen aantonen dat je geldige toestemming hebt van geportretteerden of hun ouders. Dit is onderdeel van je verantwoordingsplicht. Bovendien moet je er rekening mee houden dat het voor de geportretteerden en/of hun ouders net zo makkelijk moet zijn om de toestemming weer in te trekken als dat het is om de toestemming te geven.

Daarnaast is het belangrijk om (extra) maatregelen te treffen om de privacy te beschermen. Beelden dienen beveiligd te worden tegen misbruik. Bovendien moet je kunnen aantonen dat je voldoende technische en organisatorische maatregelen hebt genomen om het beeldmateriaal te beschermen.

Grondslag
Om persoonsgegevens te mogen verwerken (zoals het archiveren en publiceren van foto's) heb je onder andere een grondslag en een gerechtvaardigd doel nodig.

Een fotograaf zal meestal de grondslag 'gerechtvaardigd belang' gebruiken. Hierbij moet een afweging worden gemaakt tussen het belang van de fotograaf en het privacybelang van de geportretteerde. Een fotograaf mag portretten maken als hij/zij daarmee het privacybelang van de geportretteerde niet schaadt. Als er gewerkt wordt in opdracht van de geportretteerde zelf dan is de grondslag veelal 'noodzakelijk voor de uitvoering van de overeenkomst'. Een derde grondslag is de 'toestemming'. Je kunt altijd vragen om toestemming voor het maken en publiceren van de foto. Onder de AVG dient die toestemming overigens wel geregistreerd te worden.

Waar moet de toestemming aan voldoen?
Bij geldige toestemming moet elke twijfel zijn uitgesloten. De toestemming moet aan drie voorwaarden voldoen:
  • De toestemming moet vrij en niet onder druk gegeven zijn.
  • De toestemming moet ondubbelzinnig zijn. Het moet dus volstrekt helder zijn dát er toestemming is verleend.
  • De toestemming moet zijn gevraagd voor een specifieke verwerking en een specifiek doel. Bijvoorbeeld om met behulp van de foto's en/of video's op de website of in je nieuwsbrief verslag te doen van een bepaalde activiteit of evenement.

Je kunt er voor kiezen om in 1 keer toestemming te vragen voor de publicatie van beeldmateriaal voor meerdere activiteiten/aangelegenheden. Deze toestemming moet wel voldoen aan de drie hierboven beschreven voorwaarden.

Foto's gemaakt tijdens evenementen
De meeste foto's worden niet in opdracht van de geportretteerde gemaakt. Een fotograaf kan tijdens een evenement of bijeenkomst foto's maken. Dit soort foto's mogen gepubliceerd worden, tenzij dit een redelijk belang van de geportretteerde schendt. Dit is te distilleren uit de wet, artikel 21 van de Auteurswet stelt: 'Is een portret vervaardigd zonder daartoe strekkende opdracht, den maker door of vanwege den geportretteerde, of te diens behoeve, gegeven, dan is openbaarmaking daarvan door dengene, wien het auteursrecht daarop toekomt, niet geoorloofd, voor zoover een redelijk belang van den geportretteerde of, na zijn overlijden, van een zijner nabestaanden zich tegen de openbaarmaking verzet.'. Dit houdt in dat de geportretteerde een 'redelijk belang' moet kunnen inroepen tegen de publicatie.

Portretten in een sfeer van naakt, erotiek of een anderszins compromitterende of aanstootgevende context waarvoor de geportretteerde geen toestemming heeft gegeven, leveren eigenlijk vrijwel altijd een redelijk belang op. In zo'n geval kan er door degene die het portret heeft gepubliceerd zelden met succes een beroep gedaan worden op vrijheid van meningsuiting/persvrijheid.

Als het onschuldige foto's zijn, is er meestal geen probleem en kun je de foto's gewoon publiceren. Als iemand niet hoefde te verwachten dat er op een bepaalde plek of in een bepaalde situatie foto's gemaakt zouden worden, hebben ze al snel een redelijk belang tegen publicatie. Als iemand zich tijdens een evenement even terugtrekt in een hoekje, hoeft die persoon er niet op te rekenen dat er daar foto’s van hem of haar gemaakt worden. Doe je dat toch dan kan zo iemand zich met succes beroepen op zijn privacyrecht. Belangrijk is ook dat je de context niet verandert omdat dat ook kan zorgen voor een redelijk belang van de geportretteerde.

Om problemen te voorkomen is het verstandig om bij het aanmeldformulier voor evenementen en activiteiten een zin op te nemen waarbij je toestemming vraagt voor het gebruik van foto's die gemaakt zullen worden tijdens het betreffende evenement. Mensen die echt niet gefotografeerd willen worden zou je een 'niet fotograferen' button of iets dergelijks kunnen geven. Daarmee is het voor de fotografen bij een evenement (en verwerking van de foto's na afloop) duidelijk dat diegene niet wil dat zijn of haar foto gebruikt wordt.

Je kunt op het entreekaartje van een evenement ook een tekst opnemen waarin je verwijst naar de algemene voorwaarden van het evenement en stelt dat door de aankoop van een kaartje voor het evenement de bezoeker akkoord gaat met de algemene voorwaarden van een evenement (waar je dan in opneemt dat de organisatie foto's van bezoekers mag maken voor veiligheids- en publicitaire doeleinden).

Toevallige portretten
Stel je maakt een foto tijdens een opendag of evenement waarop grote groepen mensen staan, of mensen die 'toevallig' in beeld komen? Dit soort portretten vallen niet onder persoonsgegevens. Dat komt omdat je in zo'n geval te veel moeite zou moeten doen om te achterhalen wie die personen zijn. Volgens de toelichting bij de wet dien je geen onevenredige inspanning te hoeven leveren om die personen te identificeren. Zo’n soort foto valt onder de noemer journalistiek (= vrijheid van meningsuiting) en mag dus gewoon gebruikt worden als afbeelding bij een verslag van het evenement. Maar als je die foto vervolgens wilt gebruiken voor andere doeleinden dan moet je goed nagaan of je daarmee het privacyrecht van de geportretteerde niet schaadt.

In alle gevallen dienen de belangen van de publicatie en de geportretteerde(n) afgewogen te worden. Als het gaat om nieuws en verslaglegging van gebeurtenissen op de openbare weg dan valt dit onder de vrije meningsuiting. Ook als het bij verslaggeving in de vorm van publicatie van een portretfoto gaat. Het is voor een geportretteerde lastig om een privacybelang in te roepen tegen zo'n soort publicatie. Het gaat in zo'n geval om de afweging van privacybelang van de geportretteerde tegen de nieuwswaarde van de publicatie.

Concluderend
Als de exacte letter van de AVG gevolgd zou worden dan is het voor organisaties en zelfstandigen vrijwel onmogelijk geworden om te communiceren via website en social media. Gelukkig ligt het in de praktijk iets genuanceerder. Wel is het aan te raden om voordat je over gaat tot plaatsing van foto's (of filmbeelden) te beoordelen of de afbeelding gepast is. Mocht iemand desondanks bezwaar maken tegen de publicatie van zijn of haar foto dan is het verstandig daar correct naar te handelen en de betreffende foto te verwijderen. Als je je echter aan de basisregels houdt zal je niet snel in (privacyrechterlijke) problemen komen.

Heb je naar aanleiding van dit artikel vragen of wil je meer weten over dit onderwerp? mail naar info@advies-balie.nl






Personeelsdossiers en de AVG

Advies-balie
Gepubliceerd door in Algemeen ·
Tags: AVGpersoneelwerknemersprivacypersoneelsdossierenAVG

De AVG

Advies-balie
Gepubliceerd door in Algemeen ·
Tags: deAlgemeneVerordeningGegevensbeschermingAVGGeneralDataProtectionRegulation(GDPR)

#BlueMonday; de meest depressieve dag van het jaar

Advies-balie
Gepubliceerd door in Tips ·
Tags: BlueMonday
De meest depressieve dag van het jaar. 10 tips om je vandaag wel goed te voelen!

Spekdikken (recept)

Advies-balie
Gepubliceerd door in Tips ·
Tags: receptspekdikkenkniepertjesjoskoeken

Algemene voorwaarden 2

Advies-balie
Gepubliceerd door in Algemeen ·
Tags: Algemeenvoorwaarden

Algemene voorwaarden

Advies-balie
Gepubliceerd door in Algemeen ·
Tags: algemenevoowaarden

Een interessante casus (over embedden)

Advies-balie
Gepubliceerd door in Auteursrecht ·
Tags: embeddenauteursrecht

In aflevering van de Rijdende Rechter van 7 maart 2017 gaat het om een fotografiekwestie

Advies-balie
Gepubliceerd door in Auteursrecht ·
Tags: auteursrechtopfoto's

Bestuurswerk is niet zonder risico's

Advies-balie
Gepubliceerd door in Algemeen ·
Tags: aansprakelijkheidsrechtrisicobestuurdersbestuurdersaansprakelijkheid

Het recht om vergeten te worden

Advies-balie
Gepubliceerd door in Algemeen ·
Tags: hetrechtomvergetentewordengooglegrondrecht

Een plaatje zegt meer dan 1000 woorden

Advies-balie
Gepubliceerd door in Communicatie/PR ·
Tags: visuelecontentfoto'splaatjes

Auteursrecht 2

Advies-balie
Gepubliceerd door in Auteursrecht ·
Tags: auteursrechtuitzonderingenexploitatierechtpersoonlijkheidsrechten

Naar het buitenland met kinderen? lees dit voor je gaat!

Advies-balie
Gepubliceerd door in Algemeen ·
Tags: reizenmetkinderentoestemmingsverklaringdouane

Verhuren via Airbnb

Advies-balie
Gepubliceerd door in Algemeen ·
Tags: verhurenAirbnb

Het voorbeeld van de deeleconomie; Airbnb (in Amsterdam)

Advies-balie
Gepubliceerd door in Algemeen ·
Tags: AirbnbhuisjehurenAmsterdam

Foto's en plaatjes voor je website?

Advies-balie
Gepubliceerd door in Auteursrecht ·
Tags: auteursrechtportretrecht

Ontbinden

Advies-balie
Gepubliceerd door in Civiel recht ·
Tags: koopovereenkomstontbinden

Totstandkoming koopovereenkomst en mogelijkheid tot intrekken van het aanbod

Advies-balie
Gepubliceerd door in Civiel recht ·
Tags: koopovereenkomsttotstandkoming(koop)overeenkomsten

Vaststellingsovereenkomst; wat moet er instaan en waarom?

Advies-balie
Gepubliceerd door in Arbeidsrecht ·
Tags: vaststellingsovereenkomstontslagmetwederzijdsgoedkeurenontslagmetwederzijdsgoedkeuren
Terug naar de inhoud | Terug naar het hoofdmenu